Pzesłanki Programu:
W ostatnim dziesięcioleciu polski system penitencjarny stopniowo ewoluował z represyjnego sposobu wykonywania kary do stosowania w coraz szerszym zakresie środków probacyjnych. Pomimo głębokich zmian, jakie zaszły w polskim więziennictwie, polityka karna nadal jest realizowana głównie poprzez izolację sprawców przestępstw w warunkach więziennych. Istnieje wprawdzie system probacji, jednak ogranicza się on właściwie do nadzoru kuratora sądowego, co jest dalece niewystarczające w stosunku do istniejących potrzeb. Jedną z istotnych przyczyn powrotności do przestępstwa jest brak pracy w warunkach wolnościowych.
Areszt Śledczy w Krakowie - Podgórzu otwarty jest na szeroką współpracę z podmiotami środowiska lokalnego, szczególnie w zakresie readaptacji społecznej skazanych. Na trwałe do realizacji w areszcie została wprowadzona idea resocjalizacji przez pracę, co znajduje swoje odzwierciedlenie w zatrudnianiu skazanych przy pracach publicznych na rzecz organów samorządu terytorialnego oraz pracach wykonywanych na cele charytatywne. Współpraca w tym zakresie ze środowiskiem lokalnym w ostatnich latach została znacznie rozwinięta.
Do więzień trafia bardzo liczna rzesza osób, które są uzależnione do alkoholu. Myśląc o skutecznej readaptacji tej kategorii skazanych, jedyną szansą jest objęcie ich terapią odwykową, w przeciwnym wypadku oczekiwanie na to, że sama izolacja więzienna sprawi, iż taki człowiek zaprzestanie picia alkoholu i zmieni swoje życie jest nieuzasadnione. Pobyt w więzieniu nie zmienia osobowości skazanych alkoholików, jeśli nie są oni objęci opieką specjalistyczną. Służba Więzienna dostrzega problem skazanych uzależnionych i z coraz większym profesjonalizmem udziela im pomocy. Jednak leczenie uzależnień w warunkach więziennych nie jest rzeczą łatwą: należy pamiętać, że w pierwszej kolejności jest to skazany, który podlega stricte więziennym przepisom, normom, zwyczajom. W wielu sytuacjach koliduje to z programami terapii. Niełatwo jest zapewnić uczestnikom terapii poczucie bezpieczeństwa, wzajemnego zaufania. Przebywanie zazwyczaj w wieloosobowych celach mieszkalnych  nie sprzyja atmosferze pracy nad sobą.
Na terenie Aresztu Śledczego w Krakowie - Podgórzu prowadzi działalność oddział terapeutyczny dla skazanych dorosłych odbywających karę po raz pierwszy oraz skazanych młodocianych uzależnionych od alkoholu. Poszukując różnorodnych metod pracy z osobami uzależnionymi od alkoholu, w celu zwiększania efektywności oddziaływań, zespół terapeutyczny aresztu śledczego w szerokim zakresie współpracuje z pozawięziennymi instytucjami i placówkami lecznictwa odwykowego. Wyrazem tego jest m.in. kierowanie skazanych po ukończeniu terapii do prac społecznie użytecznych w ramach wolontariatu. 
Oddziaływania wobec osób niepełnosprawnych ewoluowały od elementarnej opieki w zakładach zamkniętych do edukacji i rehabilitacji. Aktualnie, w inicjatywach tworzonych na rzecz osób niepełnosprawnych, podkreśla się ich prawo do tworzenia im tych samych szans, co pozostałym jednostkom, a także do pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. W obecnej sytuacji społeczno ekonomicznej naszego kraju, egzekwowanie praw do rozwoju osób niepełnosprawnych, zamieszkujących instytucje pomocy społecznej, jest znacznie utrudnione. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest przede wszystkim niewystarczająca liczba osób zatrudnionych  w placówkach pomocy społecznej.
Pracownicy Domu Pomocy Społecznej przy ulicy Łanowej 41 b w Krakowie oraz Aresztu Śledczego w Krakowie - Podgórzu przy ulicy Czarnieckiego 3, wychodząc naprzeciw wyżej wspomnianym problemom, opracowali i wdrożyli do realizacji program pt.: "Readaptacja osób pozbawionych wolności, uzależnionych od alkoholu, poprzez pracę z młodzieżą niepełnosprawną", który zakłada, iż dodatkowymi opiekunami osób niepełnosprawnych stają się osoby pozbawione wolności.
Realizacja tego przedsięwzięcia stała się możliwa dzięki dofinansowaniu przez Urząd Miasta Krakowa, w ramach Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.
 
   

Geneza programu:

  
Idea programu "Readaptacja osób z problemem alkoholowym, pozbawionych wolności poprzez pracę z osobami niepełnosprawnymi" zrodziła się podczas stażu "Refleksja teoretyczna i warsztaty metodyczne w zakresie nauczania, rehabilitacji i opieki nad upośledzonymi umysłowo", realizowanego w ramach Programu Leonardo da Vinci. Staż odbywał się w terminie od 10 czerwca do 21 lipca 2001 roku w Niemczech, w placówkach prowadzonych przez Diakonię Kościoła Ewangelickiego i organizacje Internationaler Bund. Organizatorem stażu było Stowarzyszenie "Otwarte Drzwi" działające w Warszawie, którego prezesem jest Anna Machalica - Półtorak. Uczestnikami stażu byli pedagodzy i psychologowie oraz studenci z Polski, pracujący na rzecz osób niepełnosprawnych. Program zakładał udział w zajęciach teoretycznych, mających na celu wprowadzenie uczestników w zagadnienia pracy socjalnej i pomocy społecznej w Niemczech oraz pracę z osobami niepełnosprawnymi w ośrodku "Martinshof" w Rothenburgu. Doświadczenia zdobyte podczas trwania stażu miały być pomocne w opracowaniu projektu, będącego warunkiem ukończenia szkolenia.
  
Agnieszka Bezpalko - pedagog z Domu Pomocy Społecznej w Krakowie opracowała w ramach stażu projekt "Duet", który stał się punktem wyjścia do dalszych działań.
  
W listopadzie 2001 roku dyrektor Domu Pomocy Społecznej - Barbara Wąsowicz nawiązała współpracę z dyrektorem Aresztu Śledczego w Krakowie - Podgórzu - ppłk Jerzym Dorendą. Dyrektorzy wyłonili spośród pracowników obu placówek specjalistów, których zadaniem była praca nad ostatecznym kształtem programu.
  
 

Zespół specjalistów kierujących programem:

  

Agnieszka Bezpalko
pedagog, specjalista IV Działu Opiekuńczo - Terapeutycznego w Domu Pomocy Społecznej,
  
Marta Rozwadowska Suruło
pedagog, kierownik IV Działu Opiekuńczo - Terapeutycznego w Domu Pomocy Społecznej,
  
Elżbieta Rozwadowska
psycholog, kierownik II Działu Opiekuńczo - Terapeutycznego w Domu Pomocy Społecznej,
  
Tadeusz Szarek
specjalista terapii uzależnień, kierownik Działu Terapeutycznego w Areszcie Śledczym Krakowie - Podgórzu,
  
Robert Fajferek
psycholog Działu Terapeutycznego w Areszcie Śledczym Krakowie - Podgórzu,
  
por. Krzysztof Poręba
pedagog, kierownik Działu Penitencjarnego w Areszcie Śledczym Krakowie - Podgórzu
  
   
Projekt programu został złożony w styczniu 2002 roku do Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta Krakowa. W czerwcu 2002 roku przyznano dofinansowanie na jego realizację w ramach Gminnego Programu Profilaktykii Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w roku 2002.
  
 

Cele programu:

  
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 września 1998 roku "W sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania pomocy osobom pozbawionym wolności, zwalnianym z zakładów karnych i aresztów śledczych oraz ich rodzinom, a także pokrzywdzonym przestępstwem i ich rodzinom, jak również szczegółowych zasad i trybu tworzenia pomocy postpenitencjarnej oraz przeznaczania środkówz tego funduszu na taką pomoc" mówi między innymi, iż udzielanie pomocy powinno ułatwiać społeczną readaptację osobom pozbawionym wolności oraz umożliwiać im przezwyciężanie skutków przestępstwa. Stąd też nadrzędny cel programu "Duet" stanowi readaptacja społeczna osób z problemem alkoholowym, pozbawionych wolności poprzez pracę z młodzieżą niepełnosprawną.
 
 
 
 
Realizacja celu podstawowego opierała się na następujących celach szczegółowych:
  
1.
Zwiększenie możliwości egzekwowania praw do rozwoju osób niepełnosprawnych.
  
Niewystarczająca liczba osób zatrudniona w placówkach pomocy społecznej powoduje, iż  pełne uczestnictwo osób niepełnosprawnych w życiu społecznym i ich szanse do rozwoju są znacznie utrudnione. Możliwość zatrudnienia skazanych, wykonujących nieodpłatną pracę na rzecz domu pomocy społecznej, stwarza większe szanse indywidualnej pracy z osobą niepełnosprawną.
  
     
2.
Wzbudzenie w skazanych woli współdziałania w kształtowaniu społecznie pożądanych postaw, a w szczególności poczucia odpowiedzialności i obowiązku.
  
Pobyt w wiezieniu pozbawia jednostkę partnerstwa i współuczestnictwa w działaniu. Praca jest możliwością unikania wielu negatywnych reperkusji, jakie dla człowieka odbywającego karę pozbawienia wolności niesie więzienie. Praca skazanych z osobami niepełnosprawnymi sprzyja kształtowaniu poczucia odpowiedzialności, obowiązku i rozumienia potrzeb drugiej osoby a także, poprzez wspólną pracę z zatrudnionym personelem Domu, daje skazanemu szansę nauki prawidłowych relacji z innymi osobami.
  
     
3.
Odbudowa pozytywnego systemu wartości, poczucia sensu i celu życia osób uzależnionych od alkoholu poprzez doświadczenie pomagania i bycia potrzebnym.
  
Osoby uzależnione od alkoholu posiadają deficyty podstawowych umiejętności życiowych. Jest to wynikiem wieloletniego nadużywania alkoholu. Budowanie nowego stylu życia, opartego na pełnej abstynencji jest procesem długofalowym, wymagającym dokonywania zmian w wielu obszarach życia. Bezpośredni kontakt z osobami niepełnosprawnymi może przyczynić się do zmiany wielu przekonań i pomóc w ugruntowaniu motywacji do zmiani społecznie pożądanych postaw.
 
     
4.
Przełamywanie izolacji i monotonii życia podopiecznych Domu Pomocy i skazanych poprzez wzajemne kontakty.
  
Zarówno mieszkańcy domów pomocy społecznej, jak i osadzeni stanowią grupę osób odizolowanych od społeczeństwa, poddanych oddziaływaniom instytucjonalnym, co prowadzi w efekcie do deprywacji podstawowych potrzeb życiowych obu grup. Kontakty międzyludzkie sprzyjają przełamywaniu monotonii codziennego życia i nadają mu większej dynamiki.
  
     
5.
Stworzenie osadzonym możliwości nabycia podstawowych umiejętności w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi, w dalszej perspektywie szansy na zatrudnienie w placówkach pomocy społecznej, a także pełnienia podstawowych ról społecznych.
  
Osoby odbywające karę pozbawienia wolności bardzo często nie mają możliwości podjęcia pracy po wyjściu na wolność, co jest w głównej mierze skutkiem izolacji więziennej i społecznego nastawienia do osoby odbywającej karę pozbawienia wolności. Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, iż obecną sytuację na rynku pracy cechuje niewielka możliwości zatrudnienia. Program stwarza osadzonym warunki do zdobycia umiejętności w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi, a z pomocą sprzyjającej polityki państwa, daje także szansę na zatrudnienie w placówkach pomocy społecznej. Ponadto kontakt z osobą niepełnosprawną umożliwia skazanym odbudowanie podstawowych ról społecznych, a w szczególności roli rodzica, która w wyniku nadużywania alkoholu nie była przez nich w wielu wypadkach należycie pełniona.
  
     
6.
Stworzenie w osobie więźnia partnera i towarzysza osób niepełnosprawnych.
  
Z uwagi na niewystarczającą liczbę osób pracujących w domach pomocy społecznej, indywidualna praca z mieszkańcem często jest bardzo trudna lub wręcz niemożliwa. Zatrudnienie dodatkowych pracowników, którymi stają się osadzeni, stwarza możliwości indywidualnej pracy, a co za tym idzie, daje możliwość budowania silnych, indywidualnych relacji z podopiecznym. Skazany może stać się partnerem i towarzyszem osoby niepełnosprawnej w  jej życiu codziennym.
 
     
7.
Wytyczenie nowej drogi i nowatorskich możliwości pracy poprzez zaangażowanie w program pracowników Aresztu i Domu Pomocy Społecznej.
  
Resocjalizacja w warunkach izolacji często nie przynosi zamierzonych rezultatów, natomiast wśród wolnościowych środków karnych stosuje się głównie nadzór kuratora sądowego. Program stwarza możliwość prowadzenia działań resocjalizacyjnych w warunkach wolnościowych i przyczynia się tym samym do zmiany negatywnego obrazu więźnia w społeczeństwie. Zaangażowanie w program pracowników Aresztu i Domu Pomocy Społecznej wyznacza nową drogę i nowatorskie możliwości pracy, a także generuje nowe projekty.
  
POCZ